Translated Monsod presentation SCTex vs. C5

Ito’y pribadong pagsasalin sa Filipino ng presentasyon ni Ms. Winnie Monsod sa wikang Inggles na umiikot ngayon sa YouTube sa Internet, orihinal na pinalabas sa programang pang-TV ng GMA-7. Ano mang mali sa salita o konteksto ng pagsasalin ay pawang gawa ng taga-salin, hindi ni Ms. Monsod o GMA-7.

PALIWANAG NI WINNIE MONSOD TUNGKOL SA PAGKAKAIBA NG KONTROBERSIYANG SCTEX NI NOYNOY, AT C-5 NI MANNY VILLAR

Kamakailan, nagbigay ang programang ito ng analisis tungkol sa kontrobersiyang kinasasangkutan ng C-5 extension. Ang report ng komite ng senado bilang buong katawan tungkol dito, pinirmahan ng 12 senador na nagsasabing may-sala si Senador Manny Villar sa kasalanang “unethical conduct” sa paggamit ng kanyang posisyon (bilang opisyal ng gubyerno) para magkamal ng pansariling tubo at yaman ay itinapat noon sa resolusyong pinirmahan naman ng 11 mga senador, kasama si Sen. Manny Villar mismo, na nagpapawalang-sala sa kanya sa mga paratang na iyon.

Ngayon naman, i-aanalisa natin ang iba namang kontrobersiya, kinasasangkutan ng Subic-Clark-Tarlac expressway, o SCTex. Si Senador Noynoy Aquino naman ngayon ang nakasalang dito. Ang analisis ay sa pamamagitan ng isang pagkukumpara ng mga isyu tungkol sa C-5 at mga isyu tungkol sa SCTex.

Sa unang tingin, may ilang pagkakahambing ang dalawang kontrobersiya. Pareho silang tungkol sa konstruksiyon ng mga malalaki at malalawak na daanan (roadways), at pareho rin silang nagpapalutang ng mga katanungan tungkol sa nagiging papel ng mga pulitiko at/o kaya ng mga pulitikal na pamilya sa pagbubuo at pagpapatupad ng mga proyekto. Ang dalawang kontrobersiya ay parehong naglalabas ng posibilidad na may “overpayment” (o lagpas-sa-budget na pagbabayad) ang gubyerno sa pagbibili ng “right-of-way” (bayad sa pagsakop ng gubyerno sa pribadong pag-aari) sa mga pulitiko o partidong ng mga ito.

Pero mas marami ang kanilang pinagkaiba kaysa sa pagkakapareho, at bilangin natin sila.

Una, may mga pormal na bintang at pag-uusig na isinalang laban Kay Manny Villar sa Senado, samantalang wala naman kahit isa laban kay Noynoy Aquino, maging sa Senado man o sa Mababang Kapulungan. Nagsakatawan ang Senado noon bilang isang kumite ng buong kapulungan upang suriin lamang ang mga bintang/pag-uusig (laban kay Villar), wala nang iba. Sa Mababang Kapulungan naman, may isinasagawang pag-iimbistiga ang Congressional Oversight Committee, pero HINDI LAYON nito ang imbistigahan si Noynoy Aquino. Ang layunin nito ay para alamin, at dito ay iko-quote ko: “Ang dahilan ng pagkabinbin (delay) ng pagkukumpleto ng SCTex Project, kasama ang hiling para sa karagdagang pangungutang sa gubyernong Hapon na nagkakahalagang higit sa anim na bilyong piso para matustusan ang kakulangang pera para sa proyekto. [Mula sa mga kasagutan], layong makahanap ng mga lunas para maiwasan na ang mga ganitong pangyayari sa hinaharap.”

Pangalawa, natapos ng Senado ang kanilang imbestigasyon. Ang report na pinarmahan ng mayorya ng Senado ay nagsasabing may-sala o “guilty” si Manny Villar ng “unethical conduct” (paggawa o pagkilos nang labag sa panuntunang moral o etika para sa mga opisyal ng gubyerno). Samantala, ang House Oversight Committee ay patuloy pa rin sa proseso ng kanilang imbestigasyon ukol sa SCTex, HINDI tungkol kay Noynoy Aquino, kundi tungkol sa naging sumobrang gastos dahil sa mga delays sa SCTex project. (Mayroon pa itong ginawang apat na pag-dinig, pero tungkol naman sa ibang isyu: tungkol kay Aquino at usaping Hacienda Luisita.)

(may ipapakitang mapa)

Pangatlo, sa C5 extension isyu, ang orihinal na magka-dugtong dito, ang Cavite-Manila toll expressway sa C5 at Coastal Road, ay dumaraan lang sa dalawang pag-aari ni Villar, ang Brittany at Adelfa. Ang binagong plano ng proyekto ay mas higit na mahaba na ngayon, dumaraan hindi lang sa Brittany at Adelfa, kundi pumapasok na rin sa Golden Haven, Adelfa, Camella, at Azalea.

(may ibang mapa na ipapakita)

Sa kaso naman ng SCTex, ang orihinal na plano ng proyekto ay…, (magtutukoy sa mapa – tagasulat), itong “expressway”…at ito ang orihinal na linya….dito nagsisimula ang Hacienda Luisita….at ito ang HL Industrial Park. Ipinapakita ng BCDA records na ang pakay ng SCTex sa pinakasimula pa lamang ay pagdugtungin ang tatlong pangunahing “economic zones” (sentro ng mga gawaing pang-kabuhayan at pangangalakal) ng Central Luzon: ang Subic, Clark, at kilala sa taguring Central Techno Park sa Tarlac, na nasa loob ng Hacienda Luisita. Heto uli ang mapa, nagpapakita ng orihinal na linya (mas mahaba), at tingnan naman ang naging pinal na binagong linya. [Ang binago at pinal na linya ay] mas diretso at mas maiksi. Ang orihinal na linya rito ay nasa kulay na “violet”, (ituturo ang linya) at pansinin na pumapasok ito nang mahaba-haba sa Luisita, samantalang ito naman ang pinal na linya (ituturo rin) na ngayon ay mas diretso, kung kaya naman talagang mas maiksi ito nang mga dalawang kilometro, sabi ng BCDA. Kaya ang gastos ng konstruksiyon at pagbayad ng “right-of-way” ay mas maliit talaga para sa bahaging iyon.

(ipinapakita at tumutukoy pa rin sa mapa)

Kaugnay dito, pinalaki masyado ang isyu tungkol sa “interchange” (lagusan para makapasok at makalabas sa SCTex highway)…ito ‘yung San Miguel interchange… (itinuturo)…ito yung San Miguel interchange sa orihinal na linya (plano), na isang “full clover” (buong bulaklak)…ngayon ay “half clover” na lang (kalahating bulaklak). Sinasabi na Hacienda Luisita Industrial Park at Central Techno Park ang dapat na gumasta sa pagpapagawa nitong interchange. Wala sa wastong pangangatwiran ang ganyang sabi-sabi, dahil kung ang pinaka-orihinal na plano sa simula pa lang ay idugtong ang Tarlac Industrial Zone sa Clark, bakit naman ang Luisita ang gagasta para sa interchange.? At ito nga ang dahilan kung bakit ang interchange ay kalahating interchange lamang, gaya nga ng nabanggit. Makakalabas lang ang sasakyan sa direksiyong mula Timog (South) patungong Hilaga (North).

Ang pang-apat na pinagkaiba ng SCTex sa C5 extension isyu ay may kinalaman sa presyong ibinayad sa “road right-of-way” (pagsakop ng ginagawang proyektong daanan ng gubyerno sa isang pribadong pag-aari). Sa kaso ng C5, ang pamantayang presyo na siningil para sa mga pag-aari ng mga Villar, ayon sa isang pagtatantiya, ay P11,519.00 bawat metro kwadrado, para sa isang payak at di-pa-nagagalaw na lupain. Kumpara naman sa pamantayang presyo ng mga lupang di-pag-aari ng mga Villar na kalapit nito, na umaabot sa halagang P2,422 lamang kada metro kwadrado. Sa kaso ng SCTex, ang presyong ibinayad para sa road right-of-way sa Luisita ay P100 lamang bawat metro kwadrado, samantalang ang presyo namang ibinayad sa right-of-way ng mga lupang nasa labas ng Luisita, pero karatig nito at sakop ng bahaging iyon ng Tarlac, ay P118.53 kada metro kwadrado.

At panghuli, ang ikalimang kaibahan ng kaso ng SCTex sa C5 extension ay may kinalaman sa kung sino ang nagmamayari at may control. Si Senador Villar ang direktang nagmamayari at may 100% control sa mga kumpanyang-Villar na sangkot sa kasong C5. Ang pag-aari ni Senador Aquino sa Luisita ay 2.2% lamang, nangangahulugang wala siyang control at wala siyang bahagi sa pangangasiwa nito.

Ngayon, sumahin natin ang kaibahan ng SCTex, nakakabit kay Senador Aquino, at ang C5 extension, nakakabit naman kay Senador Villar.

1. Bintang o sakdal kay Aquino: wala. Villar: sinampahan ng pormal na sakdal.
2. Ang resulta ng imbestigasyon tungkol sa SCTex: wala, laban kay Senador Aquino, dahil ang imbestigasyon ay nagpapatuloy pa, at wala namang kinalaman kay Senador Aquino ito, at sadyang wala namang bintang o sakdal sa kanya. Ang resulta naman ng imbestigasyon sa kaso ng C5 extension, nahusgahan si Senador Villar na “guilty” (may-sala) sa kasalanang “unethical conduct” (paggawa ng lihis sa etika o panuntunan sa wastong paglilingkod sa pamahalaan).
3. Tungkol sa naging haba ng proyekto kumpara sa orihinal, ang SCTex ay mas maiksi – sa bahagi ng Luisita – ng dalawang kilometro kaysa sa orihinal na linya. (May natipid) Sa kasong C5 extension, ito’y mas mahaba ng 3.4 kilometro kaysa sa orihinal. (Mas malaki ang gastos).
4. Ang presyo sa right-of-way sa SCTex, particular ang pag-aari ng Luisita, ay P100.00 lamang bawat metro kwadrado; sa labas ngunit karatig ng Luisita, P118.53 bawat metro kwadrado. Sa C5 naman, kapag pag-aari ng Villar, P11,519.00 bawat metro kwadrado; kapag hindi pag-aari ng Villar, P2,422.00 bawat metro kwadrado.
5. Tungkol sa pagmamay-ari ng kumpanya: tungkol sa SCTex, si Aquino ay di-direkta, naglalaro lang sa 1% hanggang 2.2%. Sa C5 naman, direktang pagmamay-ari ni Villar, sa 100%.

Sa impormasyong tinalakay, ikaw na manonood ang sumagot sa tanong: ginamit ba ni Sen. Aquino ang kanyang puwesto para makalamang at makakuha ng yaman sa kaso ng SCTex? Pakatandaan lang: anumang isyu, malaki man o maliit, ay magdadala ng epekto sa buhay mo. Maki-alam. Magtanong. At sama-sama, hanapin natin ang kasagutan. Mag-email sa amin: .

Ito si Winnie Monsod sa “Q”.

Karen Ang

A plebeian who is trying to make small changes in this world.